فونداسیون یکی از مهم‌ترین بخش‌های مسیر انتقال بار ساختمان به زمین است؛ اما اگر ظرفیت شالوده برای بارهای موجود کافی نباشد، خاک زیر آن دچار نشست شود یا ساختمان در اثر تغییر کاربری، افزایش طبقات یا نیروهای جانبی به بار بیشتری دچار شود، مقاوم سازی فونداسیون چه نقشی دارد؟ آیا همیشه لازم است فونداسیون کاملاً تخریب و از ابتدا اجرا شود؟ آیا می‌توان بدون تخریب گسترده، ظرفیت شالوده موجود را افزایش داد؟
در بسیاری از پروژه‌ها پاسخ، استفاده از یک روش مناسب مقاوم سازی فوندانسیون در کنار روش های مقاوم سازی ساختمان است؛ روشی که باید بر اساس علت ضعف، وضعیت سازه، شرایط خاک، نوع شالوده و محدودیت‌های اجرایی انتخاب شود.
به همین دلیل، مقاوم‌سازی پی را نمی‌توان با یک روش ثابت برای همه ساختمان‌ها انجام داد. ابتدا باید مشخص شود مشکل دقیقاً در کدام بخش از سیستم قرار دارد و سپس روش تقویت متناسب با آن طراحی شود.
10 مورد از دلایل آسيب پذيري و نیاز فونداسیون (شالوده) و پی به مقاوم سازی
آسیب‌پذیری فونداسیون می‌تواند از خود شالوده، شمع‌ها، خاک زیر پی یا تغییرات ایجادشده در ساختمان ناشی شود. در بسیاری از موارد نیز چند عامل هم‌زمان وجود دارند و نمی‌توان ضعف را تنها به یک جزء نسبت داد. مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:
افزایش بار ساختمان
تغییر کاربری، اضافه‌کردن طبقات، نصب تجهیزات سنگین یا تغییر سیستم باربر می‌تواند نیروهای وارد بر پی را افزایش دهد.
ناکافی بودن ظرفیت خمشی شالوده
شالوده باید بتواند لنگرهای ایجادشده در اثر واکنش خاک و بار ستون را تحمل کند. کمبود آرماتور یا ناکافی بودن ابعاد مقطع می‌تواند ظرفیت خمشی موردنیاز را تأمین نکند.
ناکافی بودن مقاومت برشی یا برش سوراخ‌کننده
در اطراف ستون، تمرکز نیرو می‌تواند باعث ایجاد تقاضای بالای برشی شود. در صورت ناکافی بودن ضخامت یا ظرفیت مقطع، بررسی و تقویت شالوده ضروری خواهد بود.
افزایش تنش زیر شالوده
اگر سطح مؤثر تماس پی با خاک کافی نباشد، فشار وارد بر خاک افزایش پیدا می‌کند. افزایش ابعاد شالوده یکی از روش‌هایی است که می‌تواند سطح تماس را بیشتر و تنش متوسط زیر پی را کمتر کند.
نشست‌های بیش از حد یا نامتقارن
نشست یکنواخت محدود همیشه به معنی خرابی نیست؛ اما نشست قابل‌توجه یا اختلاف نشست میان قسمت‌های مختلف ساختمان می‌تواند باعث ترک در دیوارها، تغییرشکل سازه و اختلال در عملکرد اجزای ساختمان شود.
ضعف یا تغییر شرایط خاک
خاک نرم، لایه‌های نامناسب، افزایش رطوبت، تغییر سطح آب زیرزمینی، تورم، روانگرایی یا سایر پدیده‌های ژئوتکنیکی می‌توانند ظرفیت و رفتار پی را تغییر دهند.
آسیب و خوردگی مصالح شالوده
نفوذ مواد شیمیایی مهاجم موجود در خاک یا آب زیرزمینی، خوردگی آرماتورها و تخریب بتن می‌تواند سطح مقطع مؤثر و ظرفیت شالوده را کاهش دهد.
ناکافی بودن ظرفیت جانبی
در ساختمان‌هایی که در معرض نیروهای جانبی ناشی از زلزله، باد یا شرایط خاص قرار دارند، فقط ظرفیت قائم پی اهمیت ندارد؛ مقاومت در برابر لغزش، واژگونی و انتقال نیروهای جانبی نیز باید کنترل شود.
ضعف شمع‌های موجود
در ساختمان‌های شمعی، شمع ممکن است از نظر ظرفیت فشاری یا کششی، مقاومت جانبی یا ناحیه اتصال به سرشمع دچار مشکل باشد. در چنین شرایطی، ممکن است افزایش مقاومت شمع یا اضافه‌کردن شمع‌های جدید لازم باشد.
ناپایداری ساختگاه
ساختمان واقع‌شده روی زمین شیب‌دار یا زمین دارای شرایط خاص ژئوتکنیکی ممکن است علاوه بر ضعف خود فونداسیون، با مسئله ناپایداری کلی ساختگاه مواجه باشد. در این حالت، صرفاً افزایش ابعاد شالوده الزاماً مشکل اصلی را حل نمی‌کند.
در هنگام مقاوم سازي پی و فونداسیون، با چه مشكلاتی روبرو هستيم؟
مقاوم‌سازی فونداسیون یک ساختمان موجود با ساخت شالوده در پروژه‌ای که هنوز اجرا نشده تفاوت اساسی دارد. در ساختمان موجود، سازه باید در زمان عملیات پایدار بماند و دسترسی به اطراف و زیر شالوده نیز محدود است.
| چالش اجرایی | نکته مهم |
| تخلیه ساختمان | گاهی برای دسترسی به شالوده، بخشی از همکف یا زیرزمین باید تخلیه یا کف آن تخریب شود. |
| محدودیت فضای کار | ستون‌ها، دیوارها و تأسیسات، فضای حفاری، آرماتوربندی و بتن‌ریزی را محدود می‌کنند. |
| ارتفاع کم | در زیرزمین‌های کم‌ارتفاع، امکان استفاده از برخی تجهیزات حفاری وجود ندارد. |
| صدا و ارتعاش | عملیات اجرایی می‌تواند برای ساختمان‌های در حال بهره‌برداری یا مجاور مشکل‌ساز باشد. |
| تضعیف موقت سازه | هنگام برداشت خاک، توالی اجرا و تکیه‌گاه‌های موقت باید دقیقاً طراحی شوند. |
| اتصال شالوده جدید و موجود | اجرای شالوده جدید باید بدون زیرکنی کنترل‌نشده و با اتصال مهندسی به شالوده موجود انجام شود. |
| برنامه‌ریزی پیش از اجرا | روش اجرا، تجهیزات، پایدارسازی موقت و الزامات ایمنی باید پیش از مقاوم سازی فوندانسیون مشخص شوند. |
8 گام ارزيابي شرايط فونداسیون (شالوده) و پی تا ارائه طرح تقویت
ارزیابی پی باید از جمع‌آوری اطلاعات موجود شروع شود و تا ارائه طرح تقویت ادامه پیدا کند. یک روند اصولی را می‌توان در هشت گام زیر خلاصه کرد:
- بررسی مدارک و سوابق ساختمان
نقشه‌های سازه، معماری، گزارش مکانیک خاک، نقشه‌های اجرایی، تغییرات ایجادشده در ساختمان و سوابق تعمیرات بررسی می‌شوند. در ساختمان‌های قدیمی ممکن است بخشی از مدارک موجود نباشد؛ در این حالت برداشت میدانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
- بررسی وضعیت خاک
نوع لایه‌های خاک، مقاومت، سطح آب زیرزمینی و سایر پارامترهای ژئوتکنیکی مؤثر باید بررسی شود. در صورت نیاز، نمونه‌برداری و آزمایش‌های مرتبط انجام می‌شود.
- شناسایی هندسه واقعی شالوده
ابعاد، عمق، نوع شالوده و نحوه اتصال آن به ستون یا دیوار باید مشخص شود. در صورت نبود اطلاعات کافی، گمانه‌زنی موضعی و بازکردن بخشی از خاک اطراف شالوده انجام می‌شود.
- بررسی آسیب‌های قابل مشاهده
ترک‌ها، نشست‌ها، کج‌شدگی دیوارها، تغییرشکل‌ها، رطوبت، خوردگی، جداشدگی بتن و سایر نشانه‌های آسیب بررسی و ثبت می‌شوند.
- تعیین مسیر انتقال بار
باید مشخص شود بارهای ثقلی و جانبی از کدام اجزای سازه به شالوده و سپس به خاک منتقل می‌شوند. این مرحله در ساختمان‌هایی که قرار است بادبند یا دیوار برشی جدید به آن‌ها اضافه شود اهمیت ویژه‌ای دارد.
- مدل‌سازی و تحلیل
پس از جمع‌آوری داده‌ها، مدل تحلیلی ساختمان و شالوده با شرایط واقعی تطبیق داده می‌شود و ظرفیت و تقاضای اجزای مختلف بررسی می‌گردد.
- تعیین علت ضعف
صرف مشاهده ترک یا نشست به معنی مشخص‌شدن علت نیست. باید مشخص شود مشکل ناشی از کمبود ظرفیت سازه‌ای شالوده، خاک، تغییر بار، آسیب مصالح یا ترکیبی از عوامل است.
- ارائه طرح تقویت
در پایان، روش مناسب انتخاب و جزئیات طراحی و اجرایی ارائه می‌شود. ممکن است یک پروژه به افزایش ابعاد شالوده نیاز داشته باشد و پروژه‌ای دیگر به ریزشمع، بهسازی خاک، اتصال شالوده‌ها یا کاهش بار ساختمان.
| مرحله ارزیابی | داده موردنیاز | خروجی مهندسی | اثر بر انتخاب روش تقویت |
| بررسی مدارک | نقشه‌ها، گزارش خاک، سوابق تغییرات | شناخت اولیه سیستم | مشخص‌شدن نقاط مجهول برای برداشت میدانی |
| شناسایی شالوده | ابعاد، عمق، آرماتور و مصالح | هندسه واقعی پی | امکان بررسی افزایش ابعاد یا ژاکت |
| بررسی خاک | مقاومت، لایه‌بندی، آب زیرزمینی | پارامترهای ژئوتکنیکی | انتخاب تزریق، ریزشمع یا شمع |
| بررسی آسیب | ترک، نشست، خوردگی، تغییرشکل | الگوی خرابی | تشخیص علت آسیب |
| تعیین بارها | بارهای ثقلی و جانبی | تقاضای وارد بر پی | تعیین ظرفیت موردنیاز |
| تحلیل | مدل سازه و پی | نسبت تقاضا به ظرفیت | تعیین میزان تقویت |
| ارزیابی | مقایسه ظرفیت و نیاز | نوع و شدت ضعف | انتخاب راهکار |
| طراحی تقویت | جزئیات اتصال و اجرا | نقشه و مشخصات اجرایی | تبدیل راهکار به عملیات اجرایی |
راهکارهای سه گانه مقاوم سازی فونداسیون (شالوده) و پی
راهکارهای بهسازی را می‌توان در سه گروه اصلی قرار داد: بهسازی سازه‌ای شالوده موجود، بهسازی ژئوتکنیکی پی و کاهش بار وارد بر فونداسیون. این دسته‌بندی اهمیت زیادی دارد، زیرا در هر پروژه ابتدا باید مشخص شود مشکل در خود شالوده است، در خاک زیر آن قرار دارد یا مقدار بار واردشده باید کاهش پیدا کند.
| گروه راهکار | روش‌های اصلی | مشکل هدف | سازوکار کلی |
| بهسازی سازه‌ای فونداسیون موجود | افزایش ابعاد، شناژ، پیش‌تنیدگی، تقویت شمع | کمبود ظرفیت خمشی، برشی یا جانبی | افزایش ظرفیت عضو و بهبود مسیر انتقال نیرو |
| بهسازی ژئوتکنیکی پی | تزریق، ریزشمع، شمع جدید، پی‌بندی | ضعف خاک یا ناکافی بودن ظرفیت باربری | اصلاح خاک یا انتقال بار به لایه‌های مناسب‌تر |
| کاهش بار وارده | سبک‌سازی، افزایش عناصر مقاوم جانبی | افزایش تقاضای وارد بر پی | کاهش بار ثقلی یا کاهش تقاضای منتقل‌شده به پی |
بهسازي سازه اي فونداسیون موجود
افزایش ابعاد شالوده
افزایش ابعاد شالوده باعث افزایش سطح تماس با خاک می‌شود. در نتیجه، برای بار مشخص، تنش متوسط زیر شالوده کاهش می‌یابد و ظرفیت باربری مؤثر و وضعیت نشست می‌تواند بهبود پیدا کند.
افزودن شناژ به شالوده موجود
شناژ می‌تواند شالوده‌های مجاور را به یکدیگر متصل کند و باعث مشارکت مناسب‌تر آن‌ها در برابر نیروهای جانبی شود. این روش به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که ساختمان نیازمند ایجاد مسیر انتقال نیروی جانبی منسجم‌تری باشد.
تقویت خمشي و برشي شالوده با كابل هاي پي شتنيده
در برخی شرایط که افزایش عمق شالوده از بالا با محدودیت معماری یا اجرایی مواجه است، پیش‌تنیدگی می‌تواند برای افزایش ظرفیت خمشی و برشی به کار رود. جهت و مقدار نیروی پیش‌تنیدگی باید بر اساس تحلیل شالوده تعیین شود.
افزایش مقاومت شمع هاي موجود
اگر شمع‌های موجود از نظر ظرفیت فشاری، کششی یا جانبی پاسخگوی نیاز جدید نباشند، می‌توان با ژاکت‌کردن شمع، بهسازی بخش آسیب‌دیده یا اضافه‌کردن شمع‌های جدید ظرفیت سیستم را افزایش داد.
بهسازي ژئوتكنيكي پی
بهبود شرايط خاك با استفاده از تزريق مواد افزودني
در روش‌های تزریق یا اختلاط درجا، موادی مانند سیمان یا سایر افزودنی‌ها با خاک مخلوط می‌شوند تا پارامترهایی مانند مقاومت، سختی یا نفوذپذیری آن اصلاح شود. انتخاب ماده و روش تزریق باید متناسب با نوع خاک و هدف پروژه باشد.
اجرای ریز شمع (Micro Pile)
ریزشمع‌ها برای شرایطی که دسترسی محدود است، کاربرد ویژه‌ای دارند. قطر نسبتاً کم آن‌ها امکان اجرا در مجاورت شالوده موجود را فراهم می‌کند. ریزشمع می‌تواند بار را به لایه‌های عمیق‌تر منتقل کند و در برخی شرایط از طریق تزریق دوغاب، مشارکت خاک اطراف را نیز افزایش دهد.
احداث شمع های جدید
در صورتی که ظرفیت شمع‌های موجود کافی نباشد، احداث شمع‌های جدید و اتصال آن‌ها به سیستم سرشمع می‌تواند ظرفیت فشاری، کششی و خمشی گروه شمع را افزایش دهد.
انتقال بار شالوده به لايه هاي باربر تحتاني به كمك شمع (پي بندي كردن)
در این روش، شمع‌های جدید در زیر یا مجاورت شالوده اجرا می‌شوند تا بخشی از بار روسازه از مسیر جدیدی به لایه‌های مقاوم‌تر منتقل شود. عملیات زیر شالوده نیازمند کنترل دقیق توالی حفاری و پایدارسازی است.
کاهش بار وارده بر فونداسیون
سبک کردن ساختمان
گاهی به جای افزایش ظرفیت پی، می‌توان بار وارد بر آن را کاهش داد. استفاده از مصالح سبک‌تر در قسمت‌های قابل‌تغییر ساختمان یا حذف بارهای غیرضروری می‌تواند تقاضای وارد بر شالوده را کاهش دهد.
افزایش عناصر مقاوم جانبی
اضافه‌کردن دیوار برشی یا بادبند می‌تواند نحوه توزیع نیروهای جانبی در ساختمان را تغییر دهد. البته اضافه‌کردن این عناصر بدون بررسی پی ممکن است خود باعث ایجاد نیاز جدید در فونداسیون شود؛ بنابراین سیستم جدید باید به‌صورت یکپارچه تحلیل شود.
مراحل اجرای مقاوم سازی فونداسیون (شالوده) و پی با FRP
در مقایسه با روش‌هایی مانند افزایش مقطع، وزن اضافه کمی دارد و اجرای آن در بسیاری از پروژه‌ها با محدودیت فضایی کمتری همراه است. در این سیستم، چسب FRP نقش مهمی در اتصال مؤثر الیاف تقویتی به سطح عضو و انتقال تنش بین بستر و کامپوزیت دارد. بااین‌حال، استفاده از FRP زمانی منطقی است که ضعف موجود با ظرفیت قابل‌افزایش توسط این سیستم مطابقت داشته باشد. راهنمای ACI نیز بر ارزیابی وضعیت عضو، شناسایی علت آسیب و مناسب‌بودن بستر بتنی پیش از اجرای FRP تأکید دارد.
مراحل کلی عبارت‌اند از:
- ارزیابی و طراحی: ظرفیت موجود، نوع شکست، هندسه و نیاز تقویتی مشخص می‌شود.
- آماده‌سازی بتن: بتن سست، پوسته‌شده و بخش‌های آسیب‌دیده حذف می‌شوند و سطح سالم و مناسب برای اتصال ایجاد می‌شود.
- اصلاح سطح: ترک‌ها، حفره‌ها و ناهمواری‌های مؤثر بر اتصال ترمیم می‌شوند.
- اجرای پرایمر و رزین: سیستم رزینی مطابق مشخصات سازنده آماده و روی بستر اجرا می‌شود.
- نصب الیاف: الیاف FRP در جهت تعیین‌شده توسط طرح روی سطح قرار می‌گیرند و با رزین آغشته می‌شوند.
- حذف حباب و کنترل پیوستگی: باید تماس مناسب میان رزین، الیاف و بستر ایجاد شود.
- عمل‌آوری: سیستم تا رسیدن به شرایط پخت موردنیاز از بارگذاری و آسیب محافظت می‌شود..
برای آشنایی بیشتر با این روش می‌توان به مقاوم سازی با FRP و همچنین الیاف FRP مراجعه کرد. در سیستم‌هایی که از الیاف کربن استفاده می‌کنند، جهت الیاف و نحوه انتقال نیرو باید دقیقاً مطابق طراحی باشد.
مراحل مقاوم سازی فونداسیون (شالوده) و پی به روش ژاکت بتنی
ژاکت بتنی با افزایش ابعاد و ظرفیت مقطع موجود، یکی از روش‌های متداول برای بهسازی سازه‌ای است. بسته به طرح، می‌توان شالوده و در برخی موارد ستون متصل به آن را نیز در سیستم تقویت قرار داد. مراحل کلی عبارت‌اند از:
- برداشت خاک اطراف شالوده تا تراز موردنیاز و ایجاد فضای کار.
- تمیزکاری و مضرس‌کردن سطح بتن قدیم برای ایجاد شرایط مناسب اتصال.
- اجرای شاخک یا اتصالات مکانیکی در صورت نیاز مطابق نقشه طراحی.
- اجرای بتن مگر در بخش اضافه‌شده در صورت پیش‌بینی در طرح.
- آماده‌سازی نهایی سطح و اجرای ماده اتصال‌دهنده طبق مشخصات سیستم.
- آرماتورگذاری بخش جدید بر اساس نقشه محاسباتی.
- قالب‌بندی و بتن‌ریزی با بتن مشخص‌شده در طرح.
- عمل‌آوری بتن جدید و جلوگیری از خشک‌شدن نامناسب.
- بازکردن قالب و کنترل اتصال.
- پرکردن مجدد اطراف شالوده با مصالح مناسب و متراکم‌شده.
در روش مقاوم سازی به روش ژاکت بتنی، کیفیت اتصال میان بتن قدیم و جدید اهمیت اساسی دارد؛ زیرا هدف صرفاً اضافه‌کردن حجم بتن نیست، بلکه باید بخش جدید بتواند در انتقال نیرو با شالوده موجود مشارکت کند.
افزودن شناژ و مقاوم سازی فونداسیون (شالوده) و پی در برابر لغزش
شناژها می‌توانند شالوده‌های مجاور را به هم متصل کنند و مسیر انتقال نیروهای جانبی را منسجم‌تر سازند. این روش به‌خصوص زمانی مطرح می‌شود که شالوده‌های منفرد یا نواری ساختمان در برابر نیروهای جانبی نیاز به مشارکت بیشتری داشته باشند.
ابتدا باید نیروهای جانبی، ظرفیت لغزش و نحوه انتقال نیرو میان شالوده‌ها مشخص شود. سپس ابعاد شناژ، آرماتورها، محل اتصال به شالوده‌های موجود و جزئیات اجرایی تعیین می‌شوند.
اتصال شناژ به بتن موجود باید به‌صورت مهندسی طراحی شود. استفاده از میلگردهای کاشته‌شده یا سایر اتصالات بدون محاسبه ظرفیت اتصال نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده عملکرد سیستم باشد.
در برخی پروژه‌ها، بحث مقاوم سازی ساختمان بدون شناژ نیز مطرح می‌شود؛ اما اگر ارزیابی نشان دهد که برای ایجاد مسیر مناسب انتقال نیرو، اتصال شالوده‌ها ضروری است، افزودن شناژ می‌تواند بخشی از راهکار تقویت باشد.
افزودن بادبند یا دیوار برشی جدید و مقاوم سازی فونداسیون
افزودن بادبند یا دیوار برشی، سختی و ظرفیت سیستم باربر جانبی ساختمان را تغییر می‌دهد. اما این تغییر مستقیماً روی فونداسیون نیز اثر می‌گذارد؛ زیرا نیروی جدید باید در نهایت از طریق شالوده به زمین منتقل شود. به همین دلیل، نمی‌توان دیوار برشی یا بادبند جدید را صرفاً در طبقات فوقانی طراحی کرد و فونداسیون را نادیده گرفت.
ممکن است افزایش نیروی محوری، برش، کشش یا لنگر در پایه عضو جدید باعث شود شالوده موجود نیازمند افزایش ابعاد، یکپارچه‌سازی یا اجرای شمع‌های جدید باشد.
اگر هم‌زمان ستون‌های موجود نیز ضعف داشته باشند، ممکن است طرح تقویت به مجموعه‌ای از روش‌ها نیاز داشته باشد؛ برای مثال، مقاوم سازی ستون بتنی در کنار تقویت پی. در برخی پروژه‌ها نیز تقویت تیرها و ستون‌ها باید به‌صورت یک سیستم واحد دیده شود و صرفاً تقویت یک عضو کافی نباشد؛ برای نمونه مقاوم سازی تیر بتنی باید با مسیر انتقال نیرو تا فونداسیون هماهنگ باشد.
مقاوم سازی فونداسیون (شالوده) و پی با كابلهاي پيش تنيده و افزايش ظرفيت خمشي و برشي
پیش‌تنیدگی یکی از روش‌هایی است که می‌تواند برای افزایش ظرفیت خمشی و برشی شالوده مورد استفاده قرار گیرد. ایده اصلی، ایجاد نیروی کنترل‌شده در مقطع است تا رفتار آن در برابر بارهای اعمالی بهبود پیدا کند.
در شالوده‌هایی که محدودیت معماری مانع افزایش عمق از سمت بالا می‌شود، عبور کابل‌ها در مسیرهای پیش‌بینی‌شده یا اجرای سیستم پیش‌تنیدگی خارجی می‌تواند یکی از گزینه‌های طراحی باشد.
پیش‌تنیدگی افقی و قائم اثر یکسانی ندارند و مقدار و جهت نیرو باید براساس نیاز مقطع و مکانیزم انتقال نیرو تعیین شود. بنابراین نمی‌توان یک مقدار ثابت پیش‌تنیدگی را برای تمام شالوده‌ها در نظر گرفت.
در پروژه‌های واقعی، طراحی باید شامل بررسی لنگر، برش، محل مهار کابل، مسیر انتقال نیروی پیش‌تنیدگی، ظرفیت بتن و جزئیات اجرایی باشد. هدف مقاوم سازی فوندانسیون در این روش افزایش ظرفیت واقعی مقطع است، نه صرفاً اعمال یک نیروی فشاری بدون کنترل.
مراحل اجرای مقاوم سازی فونداسیون و شالوده هاي بنايی
شالوده‌های بنایی، آجری یا سنگی به دلیل تفاوت در مصالح و جزئیات اجرایی، نیازمند روش‌های متناسب با وضعیت موجود هستند. مهم‌ترین نکات اجرای تقویت این شالوده‌ها عبارت‌اند از:
- بررسی و آماده‌سازی شالوده: ابتدا باید خاک اطراف شالوده به‌صورت مرحله‌ای و کنترل‌شده کنار زده شود تا وضعیت واقعی آن مشخص شود.
- برداشت بخش‌های آسیب‌دیده: بخش‌های سست، خردشده یا جداشده باید برداشته و سطح برای اجرای تقویت آماده شود. در صورت استفاده از بتن مسلح در دو طرف شالوده، آرماتورها مطابق نقشه اجرا و با جزئیات مناسب به یکدیگر متصل می‌شوند.
- تقویت شالوده‌های سنگ قلوه‌ای: در شالوده‌های سنگ قلوه‌ای نیز ممکن است استفاده از تیرهای بتن مسلح در دو طرف دیوار و اتصال آن‌ها در فواصل مشخص، به‌عنوان بخشی از سیستم تقویت طراحی شود.
- استفاده از شاتکریت: در برخی پروژه‌ها شاتکریت نیز می‌تواند برای ایجاد لایه تقویتی مورد استفاده قرار گیرد؛ اما ضخامت، آرماتور، پوشش بتن و اتصال به مصالح موجود باید براساس طرح مشخص شوند.
- افزایش ظرفیت و یکپارچگی: هدف از این عملیات افزایش ظرفیت و یکپارچگی شالوده است؛ بنابراین کیفیت اتصال میان مصالح جدید و قدیم اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر خود بتن یا مصالح روسازه نیز مقاومت کافی نداشته باشند، باید علت ضعف آن‌ها نیز بررسی شود؛ برای مثال در پروژه‌های خاص ممکن است مقاوم ساسزی بتن کم مقاومت بخشی از برنامه کلی بهسازی باشد.
- انتخاب روش متناسب با پروژه: در نهایت، انتخاب روش باید بر پایه ارزیابی واقعی سازه، خاک و شالوده انجام شود. هیچ روش واحدی را نمی‌توان برای تمام ساختمان‌ها مناسب دانست؛ ممکن است افزایش ابعاد شالوده برای یک پروژه کافی باشد، در پروژه‌ای دیگر ریزشمع بهترین مسیر انتقال بار باشد و در پروژه‌ای دیگر ترکیبی از تقویت سازه‌ای و ژئوتکنیکی لازم شود.
کلام پایانی
فونداسیون فقط بتن زیر ساختمان نیست؛ بلکه حلقه اتصال سازه و زمین و یکی از مهم‌ترین بخش‌های مسیر انتقال بار است. بنابراین روش‌های مقاوم سازی فوندانسیون از افزایش ابعاد شالوده و افزودن شناژ تا پیش‌تنیدگی، FRP، تزریق خاک، ریزشمع، شمع جدید و پی‌بندی گسترده متغیر است و انتخاب روش به علت ضعف، شرایط خاک، میزان ظرفیت موردنیاز و محدودیت‌های اجرایی بستگی دارد.
هزینه مقاوم‌سازی نیز تنها به قیمت مصالح محدود نمی‌شود و عواملی مانند تخریب کف، دسترسی، شمع‌بندی موقت، تجهیزات و زمان توقف بهره‌برداری بر هزینه نهایی اثر دارند؛ بنابراین قیمت مقاوم سازی ساختمان باید پس از تعیین روش و حجم عملیات بررسی شود. در نهایت، مقاوم‌سازی موفق با ارزیابی دقیق سازه، شالوده و خاک، شناسایی علت آسیب، طراحی مناسب و اجرای کنترل‌شده و اصولی به دست می‌آید.
